امروز عصر ، « ميرزا محمد على خان » ، منشى سفارت كبير دولت بهيهء « ايران » ، يك جلد « گلستان » و دو سه جلد كتب ديگر ، كه به حروف مقطّعه مخترعه خودشان به طبع رسيده بود ، به‌طور يادگار تعارف آورده بودند . من هم به جان و دل قبول كرده ، اظهار امتنان نمودم . اين قسم خط ، براى آموختن مبتديان ، اسهل و انسب است از خطوط معموله مروّجه . ان شاء اللّه رواج كلّى خواهد يافت . روز شنبه سيزدهم [ محرم الحرام 1305 ه . ق . ] صبح ، دل‌درد غريبى داشتم . فرستادم طبيبى حاضر كردند . خيلى قابل بود . به جزئى دوا ، رفع شد ؛ امّا « سينه‌درد » و « سرفه » ، كه از يك ماه قبل عارض شده بود ، هنوز باقى است . انواع و اقسام « سفوف » « 1 » و « حبوب » و « ادويّه » خورده‌ام ، هنوز رفع نشده [ است ] . اميدوارم به واسطهء تغيير آب و هوا ، رفع بشود . تازه‌اى كه قابل مذاكره باشد ، اتفاق نيفتاده [ است ] . « داكتر صابون‌جى » ، مؤلف روزنامه « النحله » براى نهار مدعو بودند . آدم بسيار خوبى هستند . حسبا و نسبا عرب است . چندين زبان حرف مىزند ، من جمله « انگليسى » و « فرانسه » و « جرمنى » و « تركى » و « عربى » . بعد به اتاق خود رفته ، به امور لازمه پرداختم . يك‌شنبه چهاردهم [ محرم الحرام 1305 ه . ق . ] صبح از خواب برخاسته ، چاى صرف نمودم . بعد ، لباس پوشيده ، مستعد حركت شدم . يك ساعت و نيم به ظهر مانده ، سوار شده ، رانديم به سمت توقفگاه كالسكهء بخار ، و موسوم به « ويكتوريا » ، نيم ساعت راه بود . جميع « هنديان » ، متوقف [ در ] « لندن » ، كه براى تحصيل آمده بودند . سر « استيشن » حاضر بودند . با همه وداع كرده ، راه افتاديم . طرفين راه ، همه‌جا سبز و خرّم بود . از شهرهاى « رچستر » « 2 » و « چاتام » « 3 » - كه مخزن آلات نظامى است - و « كانتربرى » ، « 4 » كه

--> ( 1 ) . داروى كوفتهء بيخته و آس كرده كه به كف بخورند . ( 2 ) . Rochester ، با جمعيتى بالغ بر 971 ، 23 نفر در سال 1991 م . ( 3 ) . Chatham ، با 691 ، 71 نفر جمعيت در سال 1991 م . ( 4 ) . Canterbury ، با جمعيتى بالغ بر 287 ، 135 نفر جمعيت در سال 2001 م .